SPECJALISTYCZNA PORADNIA PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNA POWIATU KRAKOWSKIEGO

  • UL. ZAKĄTEK 2, 30-076 KRAKÓW
    tel/fax 12 422 27 12 (sekretariat)
    tel 12 422 48 05 (gabinety I piętro)



Autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju, prowadzi do dezorganizacji funkcjonowania w wielu sferach: poznawczej, społecznej, emocjonalnej i behawioralnej. Charakteryzuje się jakościowymi nieprawidłowościami interakcji społecznych i wzorców porozumiewania się, a także powtarzającym się, stereotypowym repertuarem zainteresowań i aktywności. Nieprawidłowości te obejmują całość zachowania dziecka we wszystkich sytuacjach, mogą różnić się stopniem natężenia. Autyzm pojawia się we wczesnym dzieciństwie, zwykle przed upływem 30-36 miesiąca życia.

CHARAKTERYSTYKA DZIECKA Z AUTYZMEM

Rozwój dziecka z autyzmem jest nieharmonijny. Występują dysfunkcje i deficyty w pewnych obszarach, a także dobry poziom rozwoju w innych obszarach. Mogą pojawić się wybiórcze, czasem niezwykłe, wybitne zdolności, które mogą dotyczyć np. pamięci fotograficznej, umiejętności matematycznych. Dzieci z autyzmem mogą prezentować bardzo zróżnicowane kompetencje intelektualne, natomiast znaczna większość z nich funkcjonuje na poziomie upośledzenia umysłowego.

W zakresie funkcjonowania sfery poznawczej, percepcja informacji z zewnątrz jest zaburzona z uwagi na trudności w integracji bodźców docierających różnymi kanałami zmysłowymi. Mogą pojawić się problemy w zakresie integracji sensorycznej dotyczącej nadwrażliwości lub niedowrażliwości w obrębie różnych zmysłów. Myślenie charakteryzuje skrajny realizm, oznacza to, że dzieci nie potrafią „czytać między wierszami”.

W sferze społecznej widoczna jest jednostronność komunikacji. Dziecko z autyzmem ma trudność z zainicjowaniem i podtrzymaniem kontaktu. Typowe w reakcji jest unikanie kontaktu wzrokowego oraz brak zainteresowania osobą rozmówcy. Występuje uboga ekspresja mimiczna. Ograniczona jest zdolność naśladowania. Brak zainteresowania zabawą społeczną, preferowanie samotności. W zachowaniu dziecka pojawiają się nagłe reakcje o charakterze impulsywnym, wybuchowym. Dzieci te mogą doświadczać silnych lęków, wahań nastroju. Takie skrajne nasilenie napięcia może prowadzić do zachowań autoagresywnych. Dziecko z autyzmem ma trudność z odczytaniem informacji pozawerbalnych (mowa ciała, ton głosu). Przejawia trudność w rozumieniu i przewidywaniu zachowania innych ludzi oraz wnioskowania o ich stanach psychicznych.

Występują deficyty w zakresie porozumiewania się, przejawiające się opóźnionym lub całkowitym brakiem mowy. Mogą pojawiać się echolalie bezpośrednie i odroczone, odwracanie zaimków, nadużywanie imiesłowów. Mowa jest często stereotypowa.

Cechą autyzmu jest również przywiązanie do niezmienności, przejawia się to w ograniczonych, stereotypowych wzorcach zachowań. Niewłaściwy sposób wykorzystania przedmiotów, nietypowa zabawa, przywiązanie do niezwykłych obiektów. Stereotypowe działania mogą przejawiać się w manieryzmach ruchowych (kręcenie się wokół własnej osi, kręcenie patyczkiem lub sznurkiem). Może także występować opór przed zmianą codziennej rutyny lub szczegółów w otoczeniu dziecka (np. zmiana ozdób, inne ułożenie mebli).

KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE (ICD-10)

Występuje co najmniej sześć objawów spośród wymienionych w punktach 1., 2., 3., przy czym co najmniej dwa z punktu 1. i po jednym z punktów 2. i 3.

1) Jakościowe nieprawidłowości wzajemnych interakcji społecznych, przejawiane co najmniej w dwóch z następujących obszarów:

a) Znaczne zaburzenie w używaniu różnorodnych zachowań niewerbalnych takich, jak: kontakt wzrokowy, mimika twarzy, postawa ciała i gestykulacja służąca do interakcji społecznych.
b) Brak rozwoju relacji z rówieśnikami zgodnych z wiekiem rozwojowym.
c) Brak spontanicznego dzielenia się radością, zainteresowaniami lub osiągnięciami z innymi ludźmi (np. brak pokazywania, przynoszenia lub wskazywania przedmiotów zainteresowania.
d) Brak społecznej lub emocjonalnej wzajemności.

2) Jakościowe nieprawidłowości w porozumiewaniu się przejawiane co najmniej w jednym z następujących obszarów:

a) Opóźnienie lub całkowity brak rozwoju języka mówionego, któremu nie towarzyszy próba kompensowania za pomocą gestów lub mimiki jako alternatywnej formy komunikacji.
b) Względny niedostatek inicjatywy i wytrwałości w podtrzymywaniu konwersacji z innymi.
c) Stereotypowe i powtarzające się użycie słów i wyrażeń.
d) Brak zróżnicowanych, spontanicznych zabaw w udawanie lub zabawy w naśladujące role społeczne (odpowiednie do wieku rozwojowego).

3) Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności, przejawiane co najmniej w jednym z następujących obszarów:

a) Zainteresowanie jedną lub kilkoma stereotypowymi zabawami.
b) Widoczne nieelastyczne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych rutyn lub rytuałów.
c) Stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe.
d) Uporczywe zaabsorbowanie fragmentami przedmiotów (np. kółkami od samochodu, a nie samym samochodem).

Nasza Poradnia prowadzi diagnozę oraz orzecznictwo w sprawach edukacji dzieci i młodzieży z autyzmem. Orzeka o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, o potrzebie kształcenia specjalnego oraz nauczania indywidualnego.

Bibliografia:

  1. „Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD 10”
  2. „Psychiatria dzieci i młodzieży” pod redakcją Ireny Namysłowskiej, Warszawa 2012
  3. „Mój uczeń pracuje inaczej” Urszula Grygier, Iwona Sikorska, Kraków 2008
  4. „Małe dziecko z autyzmem” Ewa Pisula, Sopot 2010

Zespół Aspergera charakteryzuje się jakościowymi nieprawidłowościami we wzajemnych interakcjach społecznych, ograniczonym, stereotypowym, powtarzającym się repertuarem zainteresowań i aktywności (tak jak w autyźmie). Jednak różni się od autyzmu tym, że nie występuje tu opóźnienie ani upośledzenie ogólnego rozwoju języka i funkcji poznawczych. Rozwój inteligencji jest w granicach normy, często powyżej przeciętnej. Zespół Aspergera rozpoznawany jest w dzieciństwie, zwykle po 3 roku życia.

CHARAKTERYSTYKA DZIECKA Z ZESPOŁEM ASPERGERA

  1. U dziecka z Zespołem Aspergera występują zaburzenia w relacjach społecznych, polegające na trudnościach lub niemożności w nawiązywaniu bliskich kontaktów koleżeńskich   i przyjacielskich. Związane jest to z ubogą komunikacją pozawerbalną oraz nieumiejętnością okazywania i przyjmowania serdeczności od innych. Obserwuje się ubogą mimikę, tendencję do sztywnego zatrzymywania spojrzenia nie na twarzy rozmówcy, ale obok niej oraz słaby odbiór i komunikowanie się drogą mowy ciała.
  2. W zakresie funkcji poznawczych, inteligencja dziecka najczęściej znajduje się w granicach normy. Dziecko najlepiej funkcjonuje na gruncie wybranego zakresu wiedzy, chodzi tutaj o użycie terminologii, zdolności analityczne. Deficyty obserwuje się na płaszczyźnie inteligencji społecznej i emocjonalnej.
  3. W zakresie rozwoju komunikacji występuje nadmierny perfekcjonizm języka, ograniczona zdolność rozumienia dowcipów, przenośni, metafor, przysłów, zbyt konkretne rozumienie języka. Stosowane słownictwo ma charakter encyklopedyczny, co czyni wypowiedzi sztucznymi i nieadekwatnymi. Intonacja wypowiedzi jest monotonna, zauważa się brak sygnałów emocjonalnego zaangażowania dziecka we własny przekaz. Wypowiedzi mogą być rozbudowane i bogate treściowo, gdy dotyczą tematu którym dziecko się interesuje.
  4. W zakresie rozwoju emocjonalnego występują nietypowe reakcje lękowe związane ze zmianami w otoczeniu. To co chroni dziecko przed stresem jest rutyna i rytuały. Dziecko przywiązane jest do ustalonego rytmu dnia, niezmienności wydarzeń, porządku w otoczeniu. Występowanie pewnej monotonii czy powtarzalności, daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Nowości odczuwane są jako zagrożenie chaosem i przyjmowane są z lękiem lub złością. Takie zachowanie związane jest z obniżonymi możliwościami adaptacyjnymi. Dziecko może unikać nieznanych osób i sytuacji, co w konsekwencji powoduje izolowanie się i niechęć do nowych doświadczeń.
  5. Cechą charakterystyczną jest posiadanie specyficznych, wąskich zainteresowań. Dziecko z Zespołem Aspergera posiada ogromną wiedzę i kolekcjonuje nowe wiadomości i fakty dotyczące dziedziny, która go interesuje. Do najczęściej występujących zainteresowań zalicza się fascynację pociągami, autobusami, rozkładem jazdy, gromadzeniem danych o pojazdach.
  6. Obserwuje się zaburzenia w zakresie integracji sensorycznej. Może występować nadwrażliwość lub niedowrażliwość na bodźce w zakresie danej modalności zmysłowej (słuch, wzrok, dotyk i czucie, smak i węch).
  7. W zakresie rozwoju ruchowego, widoczna u dziecka jest niezgrabność ruchowa, trudność w koordynacji ciała i precyzji manualnej. Pojawiają się schematyczne formy tj. bieganie w kółko, kiwanie się, natrętne potrząsanie przedmiotami.

Nauczyciele pracujący z dzieckiem z Zespołem Aspergera powinni pamiętać, że największymi trudnościami dla dziecka są przede wszystkim zaburzenia w zakresie relacji społecznych. W związku z tym należałoby ustalić wspólny plan działań wychowawczych, którego celem będzie usprawnianie komunikacji oraz dostarczanie wzorców postępowania akceptowanego społecznie i adekwatnego do sytuacji. Ważne jest konsekwentne realizowanie takiego planu podczas wszystkich zajęć.  

Nasza Poradnia prowadzi diagnozę oraz orzecznictwo w sprawach edukacji dzieci i młodzieży z zespołem Aspergera. Orzeka o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, o potrzebie kształcenia specjalnego dzieci i młodzieży.

Bibliografia:

  1. „Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD 10
  2. „Psychiatria dzieci i młodzieży” pod redakcją Ireny Namysłowskiej, Warszawa 2012
  3. „Mój uczeń pracuje inaczej” Urszula Grygier, Iwona Sikorska, Kraków 2008