SPECJALISTYCZNA PORADNIA PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNA POWIATU KRAKOWSKIEGO

  • UL. ZAKĄTEK 2, 30-076 KRAKÓW
    tel/fax 12 422 27 12 (sekretariat)
    tel 12 422 48 05 (gabinety I piętro)



Uczeń z niepełnosprawnością należy do grupy uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. W rozumieniu prawa oświatowego za ucznia niepełnosprawnego uznaje się takiego ucznia, którego zaburzenia i odchylenia rozwojowe powodują, że w procesie edukacji wymaga stosowania specjalnej organizacji nauki i specjalnych metod pracy. Przepisy te określają kategorie uczniów, którym zespół orzekający, działający w publicznej poradni psychologiczno – pedagogicznej, wydaje orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.  

Do kategorii uczniów niepełnosprawnych zalicza się:

  • niesłyszących
  • słabo słyszących,
  • niewidomych,
  • słabo widzących,
  • z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją
  • z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim,
  • z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym,
  • z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera
  • z niepełnosprawnością sprzężoną (z co najmniej dwoma z wyżej wymienionymi niepełnosprawnościami)

Uczeń z niepełnosprawnością wymaga wielostronnego, kompleksowego wsparcia ze strony specjalistów, a także odpowiedniej organizacji procesu dydaktycznego. Zakres i charakter pomocy zależny jest od indywidualnej sytuacji zdrowotnej, rozwojowej, rodzinnej i szkolnej oraz rodzaju i stopnia doznawanej przez ucznia niepełnosprawności.

Zgodnie z przepisami prawa oświatowego uczniowie z niepełnosprawnością mogą realizować obowiązek szkolny w szkołach ogólnodostępnych. Efektywność tego procesu kształcenia zależy od:  dostosowanej infrastruktury, wymagań i metod pracy do potrzeb i możliwości dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, a także przygotowania nauczycieli do realizacji zadań edukacyjnych ze zróżnicowaną grupą uczniów. 

W środowisku szkolnym uczniów z korektą okularową spotkać można w każdej klasie. Korekta ta pozwala uzyskać pełną ostrość widzenia w sytuacji występowania wady refrakcji takiej jak:

  • krótkowzroczność
  • dalekowzroczność
  • astygmatyzm

W sytuacji jednak dużej wady w tym zakresie lub obecności dodatkowych schorzeń korekta okularowa nie jest wystarczająca i uczeń nie jest w stanie osiągnąć pełnej ostrości wzroku. Poprawia ona widzenie centralne, jednak widzenie boczne jest utrudnione. Brak możliwości uzyskania pełnej ostrości wzroku przy zastosowaniu korekty okularowej kwalifikuje ucznia do kategorii słabo widzących.

Najczęstszymi schorzeniami i uszkodzeniami układu wzrokowego powodującymi słabo wzroczność są:

  • achromatopsja (ślepota na barwy)
  • bielactwo
  • beztęczówkowość
  • zaćma
  • retinopatia
  • wysoka krótkowzroczność
  • stożek rogówkowy
  • toksoplazmoza
  • degeneracja plamki żółtej
  • neuropatia nerwu wzrokowego

Uszkodzenia układu wzrokowego determinują jakość percepcji wzrokowej, wpływają na jej ograniczenia. Rodzaj schorzenia pociąga za sobą następstwa funkcjonalne utrudniające efektywne uczenie się. Do następstw funkcjonalnych należą:

  • obniżona ostrość wzroku
  • ubytki w polu widzenia
  • obniżenie wrażliwości na kontrast
  • ślepota zmierzchowa
  • światłowstręt i olśnienia lub światłolubność
  • zaburzenie spostrzegania barw
  • zmienność widzenia (fluktuacja widzenia - raz widzi lepiej, a raz gorzej)
  • zaburzenia adaptacji do zmiennych warunków oświetleniowych
  • zniekształcenie obrazu
  • dwojenie
  • oczopląs
  • podwyższona męczliwość
  • ból
  • łzawienie

Diagnoza lekarska stanowi podstawę do przyznania uczniowi słabo widzącemu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Orzeczenie nakłada na szkołę obowiązek dostosowania form, metod i warunków pracy do ograniczeń sensorycznych ucznia.

WSKAZÓWKI DO PRACY Z UCZNIEM Z USZKODZONYM WZROKIEM W SZKOLE OGÓLNODOSTĘPENEJ LUB INTEGRACYJNEJ

Dostosowanie otoczenia, rodzaj pomocy:

  • sprawdzanie, czy uczeń nosi okulary (jeśli je nosi) i czy są one czyste,
  • pamiętanie, że właściwie dobrane okulary rzadko pozwalają słabo widzącemu widzieć normalnie –pozwalają mu widzieć lepiej
  • uczeń z urazem gałki ocznej, siatkówki, nerwu wzrokowego, dróg wzrokowych powinien siedzieć w ławce z dzieckiem, które może mu pomóc, najlepiej w pobliżu okna, gdzie jest dobre naturalne oświetlenie. W razie potrzeby wspomagać światłem sztucznym (zimnym, punktowym). Dzieci ze światłowstrętem powinny siedzieć tyłem do okna, a w dalszej odległości od okna dzieci z dalekowzrocznością i astygmatyzmem. Z boku tablicy, gdy jedno oko jest słabsze a drugie lepsze (silniejsze)
  • zastosowanie właściwego oświetlenia ogólnego (niektórzy uczniowie słabo widzący mogą potrzebować dodatkowego oświetlenia na stanowisku pracy, np. lampa z regulowanym ramieniem, z regulowanym natężeniem światła i kloszem zapobiegającym oślepieniu; lampkę ustawiamy po przeciwnej stronie w stosunku do ręki pracującej dziecka, z kolei do czytania źródło światła powinno być umieszczone po tej stronie, po której uczeń ma lepsze oko), zainstalowanie w oknach żaluzji, rolet czy zasłon
  • zwrócenie uwagi na zjawisko olśnień rażącym światłem, które najczęściej spowodowane jest odbiciem promieni od błyszczących blatów ławek, parkietu, luster, szyb w meblach lub oknach
  • zaopatrzenie uczniów w odpowiednie pomoce optyczne i nieoptyczne poprawiające zdolność ich widzenia
  • wyposażenie klasy w nowoczesny sprzęt elektroniczny ułatwiający pracę uczniowi niewidomemu lub słabo widzącemu (np. drukarka laserowa, drukarka brajlowska z oprogramowaniem drukującym wypukłe rysunki, skaner i oprogramowanie rozpoznające druk zwykły i pismo brajla, stacjonarny i komputerowy powiększalnik elektroniczny, program powiększający obraz wyświetlony na ekranie, który jest wzbogacony o moduł udźwiękawiający, syntezator mowy, oprogramowanie użytkowe i edukacyjne, dostosowane do potrzeb uczniów z wadą wzroku)
  • zapewnienie kontrastów barwnych na stanowisku pracy ucznia dla umożliwienia lepszej orientacji (np. kolor blatu stolika powinien kontrastować z kolorami elementów występujących przy wykonywaniu różnych prac - można też nakleić taśmę w kolorze kontrastowym lub przybić listwę na brzegach stolika), tablica powinna być kontrastowa             w stosunku do elementu piszącego (np. czarna, matowa, a kreda biała), drzwi w kolorze kontrastowym w stosunku do ścian, a klamka w stosunku do drzwi, kontrastujące z tłem wyłączniki prądu, kolorowe elementy w łazience
  • wprowadzenie oznaczeń na ciągach komunikacyjnych - uczniom słabo widzącym pomaga, gdy pierwszy i ostatni stopień schodów oznaczony jest kontrastowym kolorem (np. można przykleić żółty pasek), ważne jest również, by poręcze przy schodach były wygodne, a ich kolor kontrastował ze ścianami, na podłogach pomocne mogą się okazać tzw. szlaki komunikacyjne utworzone przy zastosowaniu innego rodzaju faktury czy innego koloru, na dużych przeszklonych powierzchniach (np. drzwiach) na wysokości oczu nakleić lub namalować wyraźny element graficzny, stosować powiększone numery klas lekcyjnych i inne napisy (najlepiej umieszczone na poziomie wzroku)
  • zachowanie stałego porządku w otoczeniu ucznia (np. krzesła powinny być dosunięte do stolików, szuflady i drzwiczki szafek zamknięte), drzwi wejściowe albo zawsze zamknięte albo całkowicie otwarte, należy informować ucznia o każdej zmianie
  • niewymaganie prawidłowej postawy przy pisaniu i czytaniu
  • sprawdzenie, jakiej wielkości litery uczeń widzi – w takiej formie i takiej wielkości powiększać mu materiał pisany i liniaturę lub kratki w zeszytach (najczęściej powiększony druk – czcionka bezszyfrowa wielkości 16 - 18 punktów)
  • przedyktowanie wszelkich zapisywanych na tablicy informacji
  • przygotowywanie niektórych ćwiczeń, zadań, wykresów w formie powiększonej,
  • dbanie o dobrą jakość kserokopii (odpowiedni kontrast barwny, powiększona czcionka)
  • dostosowanie limitów czasowych do tempa pracy, uwzględnianie męczliwości
  • ukierunkowanie uwagi ucznia na małe części podczas obserwacji obiektów, urządzeń,
  • pozwalanie na podchodzenie do tablicy, a także do innych przedmiotów (aby dotknąć czy obejrzeć z bliska – uczeń z wadą wzroku to uczeń chodzący po klasie; także przynosić uczniowi przedmioty, aby zobaczył z bliska lub dotknął);zasada: blisko i z możliwością dotyku
  • pamiętanie, że oprócz tego, że uczeń gorzej widzi, ma także zaburzoną orientację przestrzenną i wyobraźnię przestrzenną, również brak trwałej pamięci wzrokowej, brak organizacji wzrokowej, zaburzone postrzeganie relacji przestrzeni i głębi (kłopoty z tego powodu na wielu przedmiotach, np: geografia i odczytywanie map, matematyka i odczytywanie wykresów)
  • pamiętanie, że uczeń potrzebuje zdecydowanie więcej czasu niż jego rówieśnicy na przygotowanie się do odpowiedzi, do sprawdzianów, na sporządzenie notatki (nawet jeśli posługuje się wzrokiem)
  • zrozumienie, że uczeń z uszkodzonym wzrokiem może mieć mniejszy zakres pojęć związanych z otoczeniem oraz słów, które mają pokrycie w doznaniach wzrokowych
  • używanie względem ucznia takich pojęć jak „widzieć”, „zobaczyć”, „oglądać”, itp., bo one są naturalne i sami niewidomi uczniowie ich używają (mówią „widziałem film” a nie „słuchałem filmu”)
  • branie pod uwagę możliwości występowania u ucznia zachowań takich, jak niechęć do pracy wzrokowej, a także drażliwość, skrócenie czasu koncentracji, zwiększona męczliwość, zmniejszona ruchliwość, trudności z wykonywaniem codziennych czynności
  • pozwalanie uczniowi na nagrywanie wykładów, zapoznawanie się z lekturami poprzez odsłuchiwanie płyt/USB.
  • lekcje wychowania fizycznego powinna być zaplanowana zgodnie z zaleceniami lekarza okulisty, wskazane jest respektowanie wskazań lekarskich, uwzględnianie ograniczeń

Ocenianie uczniów z wadą wzroku:

  • ocena pracy ucznia powinna uwzględniać nie tylko efekt, ale także możliwości dziecka i włożony przez niego wysiłek
  • z uwagi na wolne tempo pracy wzrokowej należy wydłużać limit czasu przeznaczonego na pisanie klasówek, sprawdzianów, egzaminów
  • różnicować formy odpowiedzi: przewaga odpowiedzi ustnych nad pisemnymi (dbać także o właściwe warunki tych odpowiedzi, ale nie rezygnować z wykorzystywania choćby resztek wzroku), wydłużanie czasu prac pisemnych (także różne formy tych prac), możliwość zaliczania materiału partiami
  • nie należy przy ocenie brać pod uwagę strony graficznej pisma
  • uczniom, którzy biegle piszą na komputerze, należy pozwolić sporządzać prace pisemne przy jego pomocy

Usprawnienie komunikacji:

  • trudności w zdobywaniu informacji przez uczniów z wadą wzroku (obejmujące zarówno dostęp do materiałów czytelniczych wydawanych w standardowych formatach                       i ogólnodostępnych pomocach naukowych o charakterze wizualnym) należy niwelować poprzez wykorzystanie specjalistycznych urządzeń służących do rejestrowania i odtwarzania informacji za pomocą dźwięku (dyktafony, odtwarzacze kompaktowe, radiomagnetofony, programy komputerowe), a także w nauczaniu stosować modele. Dzięki przestrzennym modelom uczniowie z dysfunkcją wzroku mogą się zapoznać z urządzeniami zupełnie niedostępnymi ze względu na duże wymiary
  • utrudnienia w komunikacji interpersonalnej spowodowane ograniczoną zdolnością odbioru sygnałów pozawerbalnych (mimika, gestykulacja) nie będą występowały, gdy będą starania, aby ich nie stosować przy osobach z dysfunkcją wzroku
  • zwracać się do ucznia po imieniu (do innych uczniów także) – zrezygnować z mowy ciała w stosunku do ucznia, jak i do innych; nigdy nie podchodzić do ucznia z tyłu, nie dotykać go bez uprzedzenia, nie wykonywać przy nim gwałtownych ruchów
  • problemy w orientacji przestrzennej oraz utrudnienia w samodzielnym i bezpiecznym poruszaniu się wyrównywać w ramach zajęć z orientacji przestrzennej

 

Źródła:
www.adaptacje.uw.edu.pl
www.owechorzow.pl
www.static.scholaris.pl